Zorg is mensenwerk. Dat besef stond aan de wieg van Mikzo: een zorginstrument dat compleet anders kijkt naar hoe we zorg inrichten, organiseren en uitvoeren. Inmiddels werken meer dan 120 zorginstellingen met het Mikzo en de groei zet onverminderd door. In gesprek met Susan Wisselink en Frank Denkers van CareNext, de organisatie achter Mikzo, en Mareille Ten Dolle – Hulshof, de consultant bij Fierit die vanaf dag één betrokken was bij implementaties van Mikzo in het Fierit ECD, duiken we in het ontstaan, de ontwikkeling en de toekomst van dit veelbesproken zorginstrument.
HOE EEN OVERTUIGENDE VISIE UITGROEIDE TOT EEN BEWEGING RICHTING BEHOEFTEGESTUURDE ZORG
Mikzo: van visie naar vernieuwing in de zorg
De oorsprong van Mikzo ligt bij Sven Gutker de Geus. Hoewel hij een Omaha-expert was, vond hij dat het bestaande zorgplanmodel te weinig ruimte bood voor echte behoeftegestuurde zorg. “Omaha vertelde je vooral wat je moest doen”, legt Frank uit. “Maar niet wat de cliënt nodig had.” Vanuit dat punt en zijn overtuiging dat zorgprofessionals op de werkvloer vaak het beste weten wat nodig is, ontwikkelde hij Mikzo: een plan dat niet start bij het behandelplan, maar bij de mens.
In 2017 is de eerste zorgorganisatie gaan werken conform de Mikzo methodiek in Fierit. Mareille herinnert zich dat nog goed: “Samen met Sven hebben we onderzocht hoe we Mikzo gingen gebruiken; zowel qua zorgproces als integraal in het ECD. We stonden samen aan de tekentafel en hebben ervoor gezorgd dat Mikzo direct vanaf de start van de zorg voor een cliënt werd ingebed in het zorgproces. De gezamenlijke doelstellingen waren gestandaardiseerd werken, één taal spreken, één compact zorgplan, methodische en cyclische ondersteuning, minder tijd voor registratie en meer mensgericht werken.”
Fierit en Mikzo: een krachtige combinatie
Mikzo is een meetinstrument voor kwaliteit van zorg in langdurige zorg, dat sinds 2017 wordt ondersteund vanuit het ECD Fierit. Mikzo wordt gebruikt voor het in kaart brengen van de zorgvraag en opstellen en onderhouden van het zorgplan. In 2018 is het Mikzo gestandaardiseerd voor zowel intramurale en extramurale zorg en wordt het onderhouden door Fierit. Jaarlijks vindt accreditatie en onderhoud plaats van de methodiek. Organisaties die met Mikzo werken geven aan dat ze door de inzet vraaggestuurd werken en tegelijk de registratielast te verlagen. Alles wat belangrijk is voor de cliënt staat centraal in één systeem.
Een moeizame start
Na de introductie in 2017 kwam Mikzo langzaam maar gestaag meer onder de aandacht bij zorginstellingen. Tegen de tijd dat organisaties zover waren dat ze Mikzo wilden introduceren, sloeg in 2020 de coronapandemie toe. Dat was bepaald geen ideale timing. De sector zat op slot, veranderingen lagen gevoelig. Toch slaagde Sven erin om met zijn visie en overtuigingskracht steeds meer zorginstellingen mee te krijgen. “Hij had een helder verhaal”, vertelt Susan. “En hij wist organisaties te raken, omdat hij echt sprak vanuit de behoefte van de zorg zelf.”
In sommige ECD’s kregen organisaties de vrijheid om een eigen sausje over Mikzo te gieten. Bijvoorbeeld in het vastleggen van de levensgeschiedenis en benaderingswijze. Dat leidde tot verschillen in uitvoering en effectiviteit. Frank: “Op een gegeven moment hadden we veertig organisaties, maar ook bijna veertig verschillende Mikzo’s. Het doel werd uit het oog verloren.” Dat werd het keerpunt. CareNext besloot terug te gaan naar de tekentafel en ontwikkelde, samen met wetenschappers, artsen en ICT-specialisten, een nieuwe versie: Mikzo 25 en Mikzo Kompas 25.
De cliënt houdt de regie. Ook in de laatste fase van zijn leven
De kracht van Mikzo 25
Deze nieuwe versie van Mikzo brengt meer structuur en wetenschappelijke onderbouwing. En dat is nodig, want volgens Susan en Frank kan echte behoeftegestuurde zorg alleen ontstaan als organisaties werken vanuit hetzelfde vertrekpunt. “We willen op basis van waardes en data gaan adviseren”, legt Frank uit. “Wat kan de cliënt zelf? Wat kan de mantelzorger doen? Wat de vrijwilliger? En wat blijft er over voor de zorgprofessional?” Die denkwijze is gevangen in wat zij de ‘Schijf van 5’ noemen. Een systematiek die integraal kijkt naar de rolverdeling van het zorgproces.
De huidige doorontwikkeling van Mikzo staat in het teken van samenwerking. Niet alleen met zorgorganisaties, maar ook met wetenschappers, ECD-leveranciers en implementatiepartners. Susan en Frank zien daarin de sleutel voor duurzame groei. “We willen de wetenschap gebruiken als ondersteuning, met als doel de werkdruk te verlagen.”
Mikzo’s schijf van vijf
Wat Mikzo onderscheidt van andere zorgmodellen is de focus op zelfregie van de cliënt. “Zorg doe je samen”, benadrukt Susan. “En je doet het vanuit de wensen van de cliënt. Die houdt zelf de regie over hoe de laatste fase van zijn leven eruitziet.” Mikzo begeleidt daarbij, met oog voor risico’s, realisme en de menselijke maat.
Hoewel Sven Gutker de Geus zich inmiddels terugtrekt uit de dagelijkse operatie, blijft zijn gedachtegoed leven. “We bouwen voort op zijn visie”, zegt Frank. “En we zorgen dat die gedragen blijft door een brede groep mensen.”
Met 80 nieuwe organisaties in de afgelopen anderhalf jaar en de brede acceptatie van Mikzo is het duidelijk: Mikzo is geen nichemodel meer, maar een volwassen instrument dat de zorg aan het veranderen is. En die verandering is hard nodig, aldus Frank. “We willen af van het idee dat iedere zorginstelling het wiel opnieuw moet uitvinden. Uiteindelijk doorloopt elke cliënt hetzelfde traject. Waarom zou je dat niet gestandaardiseerd aanpakken, maar wel met ruimte voor eigen invulling?”
“Zorg begint bij luisteren. Naar de cliënt, naar de mantelzorger, naar de zorgprofessional. En Mikzo maakt dat luisteren werkbaar, meetbaar en menselijk”, sluit Susan af.
"Zorg begint bij luisteren. En Mikzo maakt dat luisteren werkbaar, meetbaar en menselijk"